INKLYUZIV TA’LIM SHAROITIDA BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA O‘QISH SAVODXONLIGINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY ASOSLARI
Qisqa mazmun
Mazkur maqolada xalqaro baholash dasturlari (PISA va PIRLS), inklyuziv ta’lim hamda zamonaviy psixolingvistik yondashuvlar asosida o‘qish savodxonligining mazmuni va tarkibiy komponentlari yoritilgan. Shuningdek, o‘qish savodxonligini rivojlantirishning ilmiy asoslari inklyuziv ta’lim tamoyillari bilan o‘zaro aloqadorlikda tahlil qilinib, boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining individual ta’lim ehtiyojlarini hisobga olgan holda o‘qish savodxonligini rivojlantirish jarayonida differensial yondashuv, Ta’limning universal dizayni (Universal Design for Learning), kompetensiyaviy ta’lim va dalillarga asoslangan o‘qitish texnologiyalarining integratsiyasi muhim metodologik asos sifatida yoritilgan.
Manbalar
- O‘zbekiston Respublikаsi Prezidentining 2019-yil 29-аpreldаgi “O‘zbekiston respublikаsi Xаlq tа’limi tizimini 2030-yilgаchа rivojlаntirish konsepsiyаsini tаsdiqlаsh to‘g‘risidа”gi PF-5712-son Fаrmoni.
- O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi 637-son Qonuni. – T., 2020.
- O‘zbekiston Respublikаsi Prezidentining 2022-yil 11-maydagi “2022 – 2026 yillarda maktab ta’limini rivojlantirish bo‘yicha milliy dasturni tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-134-son Farmoni.
- Booth, T., & Ainscow, M. (2011). Index for inclusion: Developing learning and participation in schools (3rd ed.). Centre for Studies on Inclusive Education.
- Florian, L. (2014). What counts as evidence of inclusive education? European Journal of Special Needs Education, 29(3), 286–294.
- Global education monitoring report 2020: Inclusion and education: All means all. UNESCO Publishing. UNESCO. (2020).
- Gough, P.B., & Tunmer, W.E. (1986). Decoding, reading, and reading disability. Remedial and Special Education, 7(1), 6–10.
- Kalbayeva, X.D. Inklyuziv ta’lim sharoitida boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining metodik kompetentligini rivojlantirish. Pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertasiyasi avtoreferati. Toshkent – 2024. – 54
- Mitchell, D. (2014). What really works in special and inclusive education: Using evidence-based teaching strategies (2nd ed.). Routledge.
- Mullis, I.V.S., & Martin, M.O. (Eds.). (2023). PIRLS 2021 international results in reading. International Association for the Evaluation of Educational Achievement (IEA).
- Nasriddinova N.A. Umumiy o‘rta ta’lim maktablarining boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida o‘qish savodxonligini shakllantirish metodikasi. Pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertasiyasi avtoreferati. Toshkent – 2025. – 49 b.
- Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023). PISA 2022 assessment and analytical framework. OECD Publishing.
- Perfetti, C.A., & Stafura, J.Z. (2014). Word knowledge in a theory of reading comprehension. Scientific Studies of Reading, 18(1), 22–37.
- Scarborough, H.S. (2001). Connecting early language and literacy to later reading (dis)abilities: Evidence, theory, and practice. In S.B.Neuman & D.K.Dickinson (Eds.), Handbook of early literacy research (pp. 97–110). Guilford Press.
- Toxtiyarova Sh.E. Boshlangʻich sinf oʻqituvchilarini inklyuziv taʼlimga tayyorlashning pedagogik-korreksion strategiyalarini takomillashtirish. Ped. fan. doktori. diss. (DSc) avtoref. – Toshkent: TDPU. 2024. 72 b.
- Turg‘unboyev S.F. va b. Inklyuziv ta’limni tashkil etish / Menejrlik kursi tinglovchilari uchun o‘quv qo‘llanma / T.: 2025 y. 124 b.
- Turg‘unboyev S.F. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida o‘quv faoliyati samaradorligini oshirishda o‘qish savodxonligining ahamiyati. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali №9(1) 2026. – 135-139
- Inklyuziv ta’lim sharoitida boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga o‘qish va yozishni o‘rgatish metodikasini takomillashtirish yo‘llari. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali №8(3) 2026. – 408-411
Maqoladagi kalit so‘zlar
boshlang‘ich ta’lim, o‘qish savodxonligi, inklyuziv ta’lim, PISA, PIRLS, Ta’limning universal dizayni, kompetensiyaviy yondashuv, o‘qish metodikasi