MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARNING MAʼNAVIY-AXLOQIY KAMOLOTIDA OILA VA MAKTABLARDA OʻRGANILADIGAN TOPISHMOQLARNING TAʼLIMIY-TARBIYAVIY AHAMIYATI VA MAZMUNI
Qisqa mazmun
Maqolada oʻzbek xalq topishmoqlarining maktab yoshidagi bolalar kognitiv va maʼnaviy-axloqiy kamolotidagi oʻrni kompleks yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy eʼtibori topishmoqning faqat javob topishga xizmat qiluvchi oʻyin emas, balki bolaning kuzatishi, taqqoslashi, belgilarni tizimlashtirishi, taxmin qilishi, xulosani asoslay olishi va oʻz fikrlash jarayonini qayta koʻrib chiqishiga imkon beruvchi kichik hajmli, ammo yuqori kognitiv yuklamaga ega folklor matni ekanini ochib berishga qaratilgan. Shuningdek, topishmoqlarning metaforik tabiati, paradoksal tuzilishi, bilvosita dalilga tayanganligi va refleksiv imkoniyatlari maʼnaviy-axloqiy tarbiya bilan bogʻlanadi. Maqolada oila va maktabning tarbiyaviy hamkorligida topishmoqdan foydalanishning amaliy modeli taklif etilib, uning milliy madaniy merosni saqlash, avlodlararo muloqotni kuchaytirish va bolaning mustaqil fikrlashini qoʻllab-quvvatlashdagi imkoniyatlari asoslanadi.
Manbalar
- Abdullayev J. X. Oʻzbek topishmoqlarining leksik-semantik xususiyatlari: filologiya fanlari nomzodi dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 1993/1994.
- Flavell J. H. Metacognition and Cognitive Monitoring: A New Area of Cognitive-Developmental Inquiry // American Psychologist. – 1979. – Vol. 34, No. 10. – P. 906–911.
- Imomov K., Mirzayev T., Sarimsoqov B., Safarov O. Oʻzbek xalq ogʻzaki poetik ijodi. – Toshkent: Oʻqituvchi, 1990.
- Joʻrayeva M. Topishmoq va marosim // Oʻzbek tili va adabiyoti. – 2009. – №2. – B. 19–24.
- Jumaboyev M. Bolalar adabiyoti va folklor. – Toshkent: Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi Adabiyot jamgʻarmasi nashriyoti, 2006. – 216 b.
- Piaget J. The Origins of Intelligence in Children. – New York: W. W. Norton & Company, 1952.
- Qobuljonova G. Metaforalarning sistemaviy-lisoniy talqini (oʻzbek xalq topishmoqlari misolida): filologiya fanlari nomzodi dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2006.
- Saparniyozova M. Oʻzbek xalq topishmoqlarining sintaktik-semantik xususiyatlari: filologiya fanlari nomzodi dissertatsiyasi avtoreferati. – Toshkent, 2005.
- Topishmoqlar. Tuzuvchi va nashrga tayyorlovchi Z. Husainova. – Toshkent: Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyoti, 1981.
- Turdiyev A.A. Xalq epik merosi (doston va maqollar)ning o‘quvchilar xulq-atvor madaniyatini shakllantirishdagi didaktik imkoniyatlari. // Mаktаb tаʼlimi: muаmmоlаr, izlаnishlаr, yechimlаr. 8-son. – B. 42–49. https://doi.org/10.66023/mt/v_i400/401
- Usmonova N. Topishmoq poetikasi // Educational Research in Universal Sciences. – 2023. – Vol. 2, Issue 12. – B. 303–309.
Maqoladagi kalit so‘zlar
topishmoq, oʻzbek xalq ogʻzaki ijodi, bolalar folklori, kognitiv rivojlanish, maʼnaviy-axloqiy tarbiya, metafora, mantiqiy tafakkur, metakognitsiya, refleksiya, oila va maktab hamkorligi