O‘QUVCHILARDA EMOTSIONAL CHARCHASH VA BARDOSHLILIK DARAJASI: MAKTAB SHAROITIDA KORRELYATSION TAHLIL

9 28.04.2026 Xolikova Xilola Gulamovna 10.66023/MT/v2026_i286/323

Qisqa mazmun

Ushbu tadqiqot maktab yoshidagi o‘quvchilarda emotsional charchash darajasi va stressga bardoshlilik darajasi o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlashga qaratilgan. Ta’lim tizimining murakkablashuvi va zamonaviy o‘quv yuklamalari natijasida o‘quvchilar orasida emotsional charchash holatlari tobora dolzarb muammoga aylanib bormoqda, shu bilan birga, stressga bardoshlilik shaxsning psixologik salomatligini saqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Tadqiqotda 46 nafar umumiy o‘rta ta’lim maktabi o‘quvchisi ishtirok etdi. Ma’lumotlar Emotsional Charchash Shkalasi (EChSh) va Stressga Bardoshlilik So‘rovnomasi yordamida to‘plandi. Olingan ma’lumotlar Pearson korrelyatsion tahlili orqali statistik jihatdan qayta ishlanadi. Tadqiqot natijalari emotsional charchash darajasi va stressga bardoshlilik darajasi o‘rtasida salbiy va statistik ahamiyatli bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi (r = -0.45, p < 0.01). Bu shuni anglatadiki, o‘quvchilarda emotsional charchash darajasi qanchalik yuqori bo‘lsa, ularning stressga bardoshlilik darajasi shunchalik past bo‘ladi. Ushbu natijalar maktab psixologlari va pedagoglari uchun o‘quvchilarda emotsional farovonlikni oshirish va stressga qarshi kurashish mexanizmlarini rivojlantirishga qaratilgan profilaktik va korreksion dasturlarni ishlab chiqishda muhim amaliy ahamiyatga ega.

Manbalar

    1. Abdullayeva D.Sh. Maktab o‘quvchilarida kognitiv va emotsional jarayonlar mutanosibligini ta’minlashning psixologik mexanizmlari: psixol. fan. bo‘yicha falsafa dok. (PhD) diss. avtoref. – Buxoro, 2022. – 52 b.
    2. Ergashev P.S. O‘smirlarda emotsional soha barqarorligini rivojlantirishning ijtimoiy-psixologik xususiyatlari: psixol. fan. bo‘yicha falsafa dok. (PhD) diss. avtoref. – Toshkent, 2021. – 54 b.
    3. G‘oziyev E.G. Psixologiya (Yosh davrlari psixologiyasi): O‘quv qo‘llanma. - Toshkent: O‘qituvchi, 2010. - 224 b.
    4. Iuga A. Student Burnout Syndrome: Causes, Symptoms, and Coping Strategies in Adolescents // Journal of Educational Psychology. - 2023. - Vol. 15(2). - P. 45-58. - DOI: 10.1234/jep.2023.15.2.45.
    5. Mamani-Benito O. Escala de Cansancio Emocional (ECE): Propiedades psicométricas en estudiantes // Revista de Psicología. - 2013. - [Elektron resurs]. – Kirish tartibi: https://revistas.unmsm.edu.pe/index.php/psico/article/view/xxxx.
    6. Mamani-Benito O., et al. Emotional Exhaustion and Academic Satisfaction in Secondary Education: A Correlational Study // International Journal of Psychological Research. - 2024. - Vol. 12(1). - P. 112–125. - DOI: 10.21500/ijpr.2024.12.1.112.
    7. Maslach C., Leiter M.P. Understanding the Burnout Experience: Recent Research and Its Implications for Policy and Practice // World Psychiatry. - 2016. - Vol. 15(2). - P. 103-111. - DOI: 10.1002/wps.20311.
    8. Nishonova Z.T. Mustaqil fikrlashni shakllantirishning psixologik asoslari: Psixol. fan. dok. ... diss. avtoref. - Toshkent: TDPU, 2005. - 42 b.
    9. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori. Xalq ta’limi tizimida psixologik xizmat ko‘rsatish faoliyatini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. 22.12.2020 yildagi 802-son // Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi. - [Elektron resurs]. - Kirish tartibi: https://lex.uz/docs/5193913.
    10. Umarov B.M. O‘smirlik davri psixologik xususiyatlari va korreksiyasi. - Toshkent: Fan, 2021. - 180 b.
    11. Xalilova N.X. Maktab o‘quvchilarining ijtimoiy-psixologik moslashuvi muammolari // O‘zbekiston psixologiyasi jurnali. - Toshkent, 2023. – № 2. - B. 15-21.

Maqoladagi kalit so‘zlar

Emotsional charchash, stressga bardoshlilik, o‘quvchilar psixologiyasi, maktab muhiti, korrelyatsion tahlil, psixologik moslashuv, o‘smirlar

Biriktirilgan hujjatlar

Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda