OʻZBEKISTONDA PEDAGOGLAR MALAKASINI OSHIRISH TIZIMINING TARIXIY SHAKLLANISHI (1933–2024): ARXIV HUJJATLARI ASOSIDA TAHLIL

27 28.10.2026 Mo'minov Abbosbek Soyibjon o'g'li 10.66023/MT/v_i402/467

Qisqa mazmun

Maqolada Oʻzbekistonda pedagoglar malakasini oshirish tizimining 1933–2024-yillardagi shakllanishi va rivojlanishi Oʻzbekiston Milliy arxivining R-94, R-837 va R-847-fondlaridagi hujjatlar, sovet davri meʼyoriy hujjatlari va mustaqillik davri qonunchiligi asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotda tarixiy-genetik va qiyosiy-tarixiy usullar, reja hamda amaldagi qamrov koʻrsatkichlarini solishtirish qoʻllanildi, natijalar kasbiy rivojlanishning zamonaviy modellari asosida talqin etildi. Sovet davrida tizim markazdan boshqarilgani, kommunistik mafkura maqsadlariga boʻysundirilgani va maʼmuriy majburlashga tayangani koʻrsatib berildi. 1940-yillar hisobotlari qamrov koʻrsatkichlari ortida moliyaviy taʼminot yetishmasligi, tinglovchilar tayyorgarligining past darajasi va mafkuraviy tazyiq turganini ochib beradi. Mustaqillik yillarida, ayniqsa, keyingi islohotlar natijasida tizim milliy qadriyatlar, pedagog maqomini oshirish va uzluksiz kasbiy rivojlantirish tamoyillari asosida qayta qurilmoqda. Xulosada tarixiy tajribadan bugungi islohotlar uchun kelib chiqadigan saboqlar asoslanadi.

Manbalar

    1. Oʻzbekiston Respublikasining 2024-yil 1-fevraldagi “Pedagogning maqomi toʻgʻrisida”gi OʻRQ-901-son Qonuni // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi (lex.uz).
    2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28-yanvardagi “2022–2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-60-son Farmoni // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi (lex.uz). – 1-bandi va ilovalari Prezidentning 2026-yil 16-fevraldagi PF-21-son Farmoni bilan oʻz kuchini yoʻqotgan.
    3. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 11-maydagi “2022–2026-yillarda maktab taʼlimini rivojlantirish boʻyicha milliy dasturni tasdiqlash toʻgʻrisida”gi PF-134-son Farmoni // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi (lex.uz).
    4. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 21-iyundagi “Maktabgacha va maktab taʼlimi tashkilotlari xodimlarini uzluksiz kasbiy rivojlantirish tizimini takomillashtirish boʻyicha qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida”gi PQ-231-son qarori // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi (lex.uz).
    5. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2006-yil 16-fevraldagi “Pedagog kadrlarni qayta tayyorlash va ularning malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida”gi 25-son qarori // Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasi (lex.uz). – 1-ilovasi Vazirlar Mahkamasining 2021-yil 3-iyundagi 345-son qarori bilan oʻz kuchini yoʻqotgan.
    6. Avloniy nomidagi pedagogik mahorat milliy institutining 90 yilligiga bagʻishlangan risola. – Toshkent, 2024. – 104 b.
    7. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-94-fond, 5-roʻyxat, 1748-ish (Xalq taʼlimi kadrlari malakasini oshirish institutining 1934-yil faoliyati haqidagi maʼlumotnomasi).
    8. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-94-fond, 5-roʻyxat, 3158-ish (Xalq taʼlimi kadrlari malakasini oshirish institutlarining ahvoli toʻgʻrisidagi materiallar, 1938).
    9. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-837-fond, 10-roʻyxat, 869-ish (OʻzSSR XKSning 1933-yil 15-dekabrdagi 908-son qarori va “OʻzSSR oʻqituvchilar malakasini oshirish tizimi toʻgʻrisida”gi Nizom).
    10. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-837-fond, 12-roʻyxat, 106-ish (OʻzSSR XKSning 1934-yil 4-maydagi 357-son qarori va unga oid materiallar).
    11. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-837-fond, 32-roʻyxat, 772-ish (OʻzSSR XKSning 1938-yil 7-maydagi 794-son qarori).
    12. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-847-fond, 2-roʻyxat (Respublika oʻqituvchilar malakasini oshirish institutining 1947-yil ish rejasi, 1947 va 1948-yillar faoliyati haqidagi hisobotlari).
    13. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-847-fond, 2-roʻyxat, 1-ish (Respublika oʻqituvchilar malakasini oshirish institutining 1945–1946-yillardagi buyruqlari).
    14. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-847-fond, 2-roʻyxat, 3-ish (Institut kengashining 1946-yil 20-noyabr – 14-dekabrdagi majlislari bayonnomalari).
    15. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-847-fond, 2-roʻyxat, 17-ish (Pedagog kadrlar malakasini oshirish kurslarining 1949-yilgi oʻquv-tematik rejalari).
    16. Oʻzbekiston Milliy arxivi. R-847-fond, 2-roʻyxat, 114-ish (Institutning 1964-yilgi shtat jadvali; OʻzSSR Vazirlar Kengashining 1964-yil 22-sentabrdagi 570-son qarori).
    17. OʻzSSR Maorif ministrligining buyruq va instruktiv-metodik koʻrsatmalar toʻplami. № 5. – Toshkent, 1957.
    18. Народное образование в СССР / под ред. И. А. Каирова и др. – М.: Изд-во АПН РСФСР, 1957.
    19. Народное образование в СССР. Общеобразовательная школа: сборник документов 1917–1973 гг. / сост. А. А. Абакумов и др. – М.: Педагогика, 1974.
    20. Равкин З. И. Советская школа в период восстановления народного хозяйства 1921–1925 гг. – М.: Учпедгиз, 1959.
    21. Сборник приказов и распоряжений по Наркомпросу РСФСР. – М., 1936.
    22. Darling-Hammond L., Hyler M. E., Gardner M. Effective Teacher Professional Development. – Palo Alto, CA: Learning Policy Institute, 2017.
    23. Desimone L. M. Improving impact studies of teachers’ professional development: Toward better conceptualizations and measures // Educational Researcher. – 2009. – Vol. 38, No. 3. – P. 181–199.
    24. Guskey T. R. Professional development and teacher change // Teachers and Teaching: Theory and Practice. – 2002. – Vol. 8, No. 3. – P. 381–391.
    25. Kennedy A. Models of continuing professional development: a framework for analysis // Journal of In-service Education. – 2005. – Vol. 31, No. 2. – P. 235–250.

Maqoladagi kalit so‘zlar

malaka oshirish, oʻqituvchilar malakasini oshirish instituti, kasbiy rivojlanish, arxiv manbalari, sovet taʼlim siyosati, Abdulla Avloniy nomidagi institut, uzluksiz kasbiy rivojlantirish, taʼlim tarixi

Biriktirilgan hujjatlar

Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda