PISA XALQARO BAHOLASH DASTURI KONTEKSTIDA INGLIZ TILI DARSLARIDA MATNLARNI TANQIDIY TAHLIL QILISH KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISHNING NAZARIY-METODOLOGIK ASOSLARI
Qisqa mazmun
Mazkur maqolada Xalqaro o‘quvchilarni baholash dasturi (PISA) kontekstida ingliz tili darslarida o‘quvchilarning matnlarni tanqidiy tahlil qilish ko‘nikmalarini shakllantirishning nazariy-metodologik asoslari tadqiq etiladi. PISA dasturining o‘qish savodxonligi modelidagi “mulohaza yuritish va baholash” (reflect and evaluate) jarayonining mazmuni va tarkibiy qismlari – matn mazmunini va shaklini baholash tahlil qilinadi. Shuningdek, chet tili ta'limida tanqidiy savodxonlikni shakllantirishning zamonaviy nazariy modellari (To‘rt resurs modeli, sintezlovchi yondashuv, EFL tanqidiy savodxonlik modeli) ko‘rib chiqiladi. O‘zbekistonning PISA-2022 dasturidagi natijalari asosida o‘quvchilarning o‘qish savodxonligi, xususan tanqidiy tahlil ko‘nikmalari darajasi tahlil qilinib, muammoning dolzarbligi asoslanadi. Maqola natijalari mavzu bo‘yicha keyingi empirik-metodik tadqiqotlar uchun nazariy poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
Manbalar
- Djalilov, K. PISA-2022 results: implications for language and literature education in Uzbekistan // Science and Innovation. — 2024. — Vol. 3, № 9. — P. 4–10. DOI: 10.5281/zenodo.13834636.
- Ennis, R.H. A logical basis for measuring critical thinking skills // Educational Leadership. — 1985. — Vol. 43, № 2. — P. 44–48.
- Facione, P.A. Critical Thinking: A Statement of Expert Consensus for Purposes of Educational Assessment and Instruction. — Millbrae, CA: California Academic Press, 1990.
- Janks, H. Literacy and Power. — New York: Routledge, 2010.
- Jumayeva, S. The PISA international assessment system and the analysis of problems in Uzbekistan's education // Multidisciplinary Journal of Science and Technology. — 2026. — Vol. 6, № 2.
- Le, H.V., Nguyen, L.Q. Constructivism-based instruction and the development of critical thinking and reading among EFL learners // Frontiers in Education. — 2024.
- Luke, A., Freebody, P. Further notes on the four resources model // Reading Online. — 1999.
- OECD. PISA 2018 Assessment and Analytical Framework. — Paris: OECD Publishing, 2019.
- OECD. PISA 2018 Released Reading Literacy Items (“Graffiti” unit, R081Q05, R081Q06A, R081Q06B). — Paris: OECD Publishing, 2019.
- OECD. PISA 2022 Results (Volume I and II) — Country Notes: Uzbekistan. — Paris: OECD Publishing, 2023.
- Suh, Y.-M., Huh, S. An EFL model of critical literacies: adapted and synthesized for foreign language contexts // English Teaching. — 2023. — Vol. 78, № 4.
Maqoladagi kalit so‘zlar
PISA, o‘qish savodxonligi, tanqidiy tahlil, tanqidiy fikrlash, tanqidiy savodxonlik, mulohaza yuritish va baholash, chet tili o‘qitish metodikasi, funksional savodxonlik