SENSOMOTORIKA MASHQLARI RIVOJLANISHINING TARIXIY BOSQICHLARI
Qisqa mazmun
Ushbu maqolada pedagogika sohasi uchun sensomotorika (sezgi a’zolari orqali bajariladigan mashqlar turkumi) mashqlarining alohida metodika sifatida kirib kelishi hamda antik davrlar, o‘rta va yangi asrlar bosqichlarida mazkur mashqlardan foydalanish shakllariga oid tarixiy bosqichlar haqida ma’lumot berilgan. Bundan tashqari, xalq pedagogikasida sensomotorik mashqlardan mehnat birligi sifatida foydalanib kelingani hamda mazkur metodikadan mashhur pedagoglardan I. G. Pestalozzi, F.Frobellar qay tarzda foydalangani haqida ham to‘xtalib o‘tilgan. Shuningdek, sensomotorik mashqlar rivojida “motor education” yoki “kinestetik ta’lim” tushunchasi shakllangani to‘g‘risida yoritilgan. Mashhur pedagogik nazariyachilar va neyropsixologlarning ham sensomotorika, xususan, qo‘l mashqlariga oid nazariy qarashlari ham aks etgan ushbu maqolada taniqli italiyalik pedagog M.Montessori nazariyasi mazkur mashqlar turkumi uchun asos qilib olinganiga oid qarashlar ham mavjud. Bundan tashqari, o‘zbek tadqiqotchilarining ham izlanishlanishlaridan fikrlar batafsil yoritilgandir.
Manbalar
- Pestalozzi J.H. How Gertrude Teaches Her Children., London, 1801.
- Froebel F. The Education of Man.,New York, 1887.
- Elkonin D.B. Psychology of Play.,Moscow, 1978.
- Piaget J. The Origins of Intelligence in Children., New York: International Universities Press, 1952.
- Vygotsky L.S. Mind in Society., Harvard University Press, 1978.
- Leontiev A.N. Activity, Consciousness and Personality., Moscow, 1978.
- Montessori M. The Montessori Method., New York, 1912.
- Bruner J. Toward a Theory of Instruction., 1966.
- Goldin-Meadow S. Hearing Gesture: How Our Hands Help Us Think., Harvard University Press, 2003.
- Michel G.F., Tyler A.N. The Development of Hand Preference and Its Role in Cognitive Development., Frontiers in Psychology, 2005.
- Smith L.B. Action Alters Shape Categories., Cognitive Science, 2005.
- Schmahmann J.D. The Cerebellum and Cognition., Academic Press, 1997.
- Strick P.L., Dum R.P., Fiez J.A. Cerebellum and Nonmotor Function., Annual Review of Neuroscience, 2009.
- Buckner R.L. The Cerebellum and Cognitive Function., Trends in Cognitive Sciences, 2013.
- Ibragimov R. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining bilish faoliyatini shakllantirishning didaktik asoslari., 2005.
- Sirojiddinova, X., “Maktabgacha yoshdagi bolalarni mayda qo‘l motorikasini rivojlantirish” 2025 .https://inlibrary.uz/index.php/universaljurnal/article/view/86818
- Sirojiddinova X. Art-terapiya usullari va motorika/ijodkorlik o‘zaro bog‘liqligi., 2025.
- O‘rinova Sh.B., Bo‘lajak o‘qituvchilarning kognitiv kompetensiyalarini rivojlantirish nazariyasi // Qo‘qon DPI Ilmiy xabarlar jurnali., 2023.
- Ergashev B., “Kognitiv kompetensiyalarni rivojlantirishda interfaol metodlar va TRIZ texnologiyalari integratsiyasi”,
Maqoladagi kalit so‘zlar
sensomotorika, qo‘l-motorika mashqlari, nozik motorika, “motor education” tushunchasi, tarixiy bosqichlari, “bosh, yurak va qo‘l birligi” tamoyili, “inson tanasi sxemasi”, MRT tadqiqotlari, “intellektning quroli”, art-terapiya