UMUMIY O‘RTA TA’LIM MAKTABLARIDA BOSHQARUV SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING DALILLARGA ASOSLANGAN MODELI
Qisqa mazmun
Maqolada umumiy o‘rta ta’lim maktablarida boshqaruv samaradorligini oshirishning zamonaviy yondashuvlari tahlil qilinib, ularni yagona dalillarga asoslangan model doirasida birlashtirish masalasi yoritilgan. Ma’muriy-byurokratik, pedagogik yetakchilik, taqsimlangan yetakchilik, dalillarga asoslangan boshqaruv va doimiy takomillashtirish yondashuvlari qiyosiy ko‘rib chiqilgan. Maktab boshqaruvining strategik, pedagogik, ma’lumot va hamkorlik konturlaridan iborat modeli hamda boshqaruv samaradorligini natija va jarayon ko‘rsatkichlari orqali baholovchi Maktab boshqaruvi samaradorligi indeksi (MBSI) konseptual ramkasi taklif etilgan. Shuningdek, modelni bosqichma-bosqich joriy etish mexanizmlari, xavflar va tadqiqotning cheklovlari ochib berilgan.
Manbalar
1.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarda maktab ta’limini rivojlantirish bo‘yicha milliy dasturni tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-134-son Farmoni, 11.05.2022. 2.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2022–2026-yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-son Farmoni, 28.01.2022. 3.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “2030-yilgacha bo‘lgan davrda O‘zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5712-son Farmoni, 29.04.2019. 4.O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston – 2030” strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-158-son Farmoni, 11.09.2023. 5.O‘zbekiston Respublikasi. “Shaxsga doir ma’lumotlar to‘g‘risida”gi Qonun, O‘RQ-547-son, 02.07.2019. 6.O‘zbekiston Respublikasi. “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun, O‘RQ-637-son, 23.09.2020. 7.Bahriddinova G.F. Umumiy o‘rta ta’lim tashkiloti direktorlarining raqobatni boshqarish kompetensiyasini takomillashtirish // Maktab ta’limi: muammolar, izlanishlar, yechimlar, 2026, 8-son, 32–39-b. 8.Bryk, A.S., Gomez, L.M., Grunow, A., LeMahieu, P.G. Learning to Improve: How America’s Schools Can Get Better at Getting Better. Cambridge, MA: Harvard Education Press, 2015. 9.Bush, T. Theories of Educational Leadership and Management. 5th ed. London: SAGE Publications, 2020. 10.Fullan, M. The New Meaning of Educational Change. 5th ed. New York: Teachers College Press, 2016. 11.Hallinger, P. Leadership for learning: lessons from 40 years of empirical research // Journal of Educational Administration, 2011, 49(2), pp. 125–142. 12.Hallinger, P., Heck, R.H. Exploring the principal’s contribution to school effectiveness: 1980–1995 // School Effectiveness and School Improvement, 1998, 9(2), pp. 157–191. 13.Leithwood, K., Harris, A., Hopkins, D. Seven strong claims about successful school leadership revisited // School Leadership & Management, 2020, 40(1), pp. 5–22. 14.Mandinach, E.B., Gummer, E.S. Data Literacy for Educators: Making It Count in Teacher Preparation and Practice. New York: Teachers College Press, 2016. 15.Muxamedov Sh.N. Raqamlashtirish sharoitida ta’lim muassasalarini samarali boshqarish mexanizmlari va texnologiyalari // Maktab ta’limi: muammolar, izlanishlar, yechimlar, 2026, 1-son, 87–90-b. https://doi.org/10.5281/zenodo.18692454 16.OECD. OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. Paris: OECD Publishing, 2023. https://doi.org/10.1787/c74f03de-en 17.OECD. TALIS 2018 Results (Volume I): Teachers and School Leaders as Lifelong Learners. Paris: OECD Publishing, 2019. 18.Robinson, V.M.J., Lloyd, C.A., Rowe, K.J. The impact of leadership on student outcomes: an analysis of the differential effects of leadership types // Educational Administration Quarterly, 2008, 44(5), pp. 635–674. 19.Spillane, J.P., Halverson, R., Diamond, J.B. Towards a theory of leadership practice: a distributed perspective // Journal of Curriculum Studies, 2004, 36(1), pp. 3–34.
Maqoladagi kalit so‘zlar
maktab boshqaruvi, boshqaruv samaradorligi, pedagogik yetakchilik, taqsimlangan yetakchilik, dalillarga asoslangan boshqaruv, monitoring, maktab rivojlanish rejasi, samaradorlik indeksi, umumta’lim muassasasi