UMUMIY O‘RTA TA’LIM MUASSASALARI O‘QUVCHILARIDA TADBIRKORLIK KOMPETENSIYALARINI SHAKLLANTIRISHNING BIZNESPEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARI
Qisqa mazmun
Maqolada umumiy o‘rta ta’lim muassasalari o‘quvchilarida tadbirkorlik kompetensiyalarini shakllantirishning biznespedagogik texnologiyalari nazariy va qiyosiy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotning maqsadi xorijiy ilmiy natijalar hamda O‘zbekistondagi o‘quv-metodik va institutsional tajribani umumlashtirish asosida maktab sharoitiga mos pedagogik model va baholash mexanizmini ishlab chiqishdan iborat. Manbalarning maqsadli tahlili, qiyosiy tahlil, tushunchalarni aniqlashtirish va pedagogik modellashtirish usullari qo‘llanilgan. EntreComp doirasi, maktab o‘quvchilari ishtirokidagi xorijiy tadqiqotlar, mahalliy olimlarning ishlari va maktabning tadbirkorlik sub’ektlari bilan hamkorligiga oid hujjatlar o‘rganilgan. Tahlil asosida tadbirkorlik kompetensiyalarining besh komponentli tuzilmasi, olti bosqichli o‘quv sikli, uning blok-sxemasi hamda faoliyat dalillariga tayanuvchi baholash mezonlari taklif etilgan. Modelda ehtiyojni o‘rganish, qiymat taklifini ishlab chiqish, resurslarni rejalashtirish, prototipni sinash va refleksiya o‘zaro bog‘langan. Ilmiy natija o‘quv harakati, uni tasdiqlovchi dalil va keyingi pedagogik qaror o‘rtasidagi bog‘lanishni aniqlashtirishdan iborat. Modelning samaradorligiga oid xulosa chiqarish uchun uni mahalliy maktablarda empirik tekshirish zarurligi asoslangan.
Manbalar
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. Umumiy o‘rta ta’lim muassasalari o‘quvchilarini xorijiy til va zamonaviy kasblarga o‘qitish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida. 2024-yil 2-fevraldagi PQ–53-son qaror. Murojaat sanasi: 20.10.2026. LexUZ
- 2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida o‘quvchilarni kasb-hunarga o‘qitishda tadbirkorlik subyektlarini jalb etish chora-tadbirlari to‘g‘risida. 2025-yil 11-fevraldagi 78-son qaror. Murojaat sanasi: 20.10.2026. LexUZ
- 3. Bacigalupo M., Kampylis P., Punie Y., Van den Brande L. EntreComp: The Entrepreneurship Competence Framework. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2016. EUR 27939 EN. DOI: 10.2791/593884
- 4. Biznes va tadbirkorlik oliy maktabi. Toshkent shahridagi 16-maktab o‘quvchilarining Biznes va tadbirkorlik oliy maktabiga tanishtiruv tashrifi bo‘lib o‘tdi. 30.01.2026. Murojaat sanasi: 20.10.2026. Manba
- 5. Branca E., Vanderstraeten J., Slabbinck H., Maes I. M. R. The impact of entrepreneurial education on key entrepreneurial competencies: A systematic review of learning strategies and tools // The International Journal of Management Education. 2025. Vol. 23, No.
- 2. Article 101144. DOI: 10.1016/j.ijme.2025.101144
- 6. Elert N., Andersson F. W., Wennberg K. The impact of entrepreneurship education in high school on long-term entrepreneurial performance // Journal of Economic Behavior & Organization. 2015. Vol. 111. P. 209–223. DOI: 10.1016/j.jebo.2014.12.020
- 7. European Commission/EACEA/Eurydice. Entrepreneurship Education at School in Europe. Eurydice Report. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2016. DOI: 10.2797/731298
- 8. G‘afurov U., Sharipov Q. Tadbirkorlik asoslari: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari o‘quvchilari uchun darslik. Toshkent: O‘zbekiston NMIU, 2018. 144 b. Elektron nusxa
- 9. Huber L. R., Sloof R., Van Praag M. The effect of early entrepreneurship education: Evidence from a field experiment // European Economic Review. 2014. Vol.
- 72. P. 76–97. DOI: 10.1016/j.euroecorev.2014.09.002
- 10. Kurmanov A. P. Bo‘lajak texnologik ta’lim o‘qituvchilarida kreativ yondashuvlar asosida tadbirkorlik kompetentlikni shakllantirishning o‘ziga xos xususiyatlari // Fan va jamiyat. 2025. № 5-2. B. 47–49. Maqola
- 11. Lackéus M. Entrepreneurship in Education: What, Why, When, How. Entrepreneurship360 Background Paper. Paris: OECD, 2015. Hisobot
- 12. Lackéus M. Comparing the impact of three different experiential approaches to entrepreneurship in education // International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research. 2020. Vol. 26, No.
- 5. P. 937–971. DOI: 10.1108/IJEBR-04-2018-0236
- 13. Moberg K. Two approaches to entrepreneurship education: The different effects of education for and through entrepreneurship at the lower secondary level // The International Journal of Management Education. 2014. Vol. 12, No.
- 3. P. 512–528. DOI: 10.1016/j.ijme.2014.05.002
- 14. Muslimov N. A., Sharipov Sh. S., Qo‘ysinov O. A. Mehnat ta’limi o‘qitish metodikasi, kasb tanlashga yo‘llash: darslik. Toshkent: O‘zbekiston faylasuflari milliy jamiyati nashriyoti, 2014. 456 b. Bibliografik yozuv
- 15. Nabi G., Liñán F., Fayolle A., Krueger N., Walmsley A. The impact of entrepreneurship education in higher education: A systematic review and research agenda // Academy of Management Learning & Education. 2017. Vol. 16, No.
- 2. P. 277–299. DOI: 10.5465/amle.2015.0026
- 16. Neck H. M., Greene P. G. Entrepreneurship education: Known worlds and new frontiers // Journal of Small Business Management. 2011. Vol. 49, No.
- 1. P. 55–70. DOI: 10.1111/j.1540-627X.2010.00314.x
Maqoladagi kalit so‘zlar
tadbirkorlik kompetensiyalari, biznespedagogik texnologiya, umumiy o‘rta ta’lim, texnologiya fani, EntreComp, qiymat yaratish, loyiha asosida o‘qitish, biznes simulyatsiyasi, prototip, mezonli baholash