UZOQ MUDDATLI DAVOLANISHGA MUHTOJ BOLALARNING GOSPITAL TA’LIMDAN UMUMTA’LIM MAKTABIGA REINTEGRATSIYASINI PEDAGOGIK QO‘LLAB-QUVVATLASH: NAZARIY ASOSLAR, MEXANIZMLAR VA MUALLIFLIK MODELI

15 26.10.2026 Alimov Dilmurod Duyshaboyevich 10.66023/MT/v_i402/476

Qisqa mazmun

Mazkur maqolada uzoq muddatli davolanish jarayonida gospital maktablarda ta’lim olayotgan bolalarni umumta’lim maktablariga qayta jalb etish, ya’ni reintegratsiya jarayonining pedagogik mazmuni, tarkibiy tuzilishi, bosqichlari, shart-sharoitlari va samaradorlik mezonlari kompleks tarzda tahlil qilinadi. Uzoq muddatli davolanish bolaning ta’limiy faoliyati, o‘quv motivatsiyasi, psixologik holati, ijtimoiy munosabatlari, tengdoshlari bilan aloqalari va maktab jamoasiga mansublik hissiga ta’sir qilishi mumkin. Shu sababli bolaning umumta’lim maktabiga qaytishi faqat ta’lim muassasasiga jismoniy qaytish sifatida emas, balki uning akademik, ijtimoiy, psixologik va kommunikativ faoliyatini qayta tiklashga qaratilgan murakkab va ko‘p komponentli pedagogik jarayon sifatida qaralishi lozim.

Maqolada “reintegratsiya”, “gospital ta’lim”, “akademik uzluksizlik”, “ijtimoiy integratsiya”, “individual reintegratsiya rejasi” va “pedagogik qo‘llab-quvvatlash” tushunchalarining mazmuni aniqlashtiriladi. Xalqaro ilmiy adabiyotlarda pediatrik onkologiya sharoitida maktabga qaytish masalasiga bag‘ishlangan tizimli sharhlar, meta-tahlillar va sifat tadqiqotlari natijalari tahlil qilinib, uzoq muddatli davolanishdan keyingi reintegratsiyaga ta’sir qiluvchi asosiy akademik, funksional, psixologik va ijtimoiy omillar aniqlanadi. Shuningdek, O‘zbekistonda uzoq muddatli davolanishga muhtoj bolalar uchun tashkil etilgan “Mehrli maktab” tizimining normativ-huquqiy va pedagogik imkoniyatlari yoritiladi.

Nazariy tahlil va pedagogik amaliyot asosida gospital maktab o‘quvchilarining umumta’lim maktabiga reintegratsiyasining 12 bosqichdan iborat mualliflik modeli taklif etiladi (diagnostika, individual reintegratsiya profilini shakllantirish, individual reintegratsiya rejasini ishlab chiqish, davolanish davrida ta’limiy uzluksizlikni ta’minlash, umumta’lim maktabi bilan akademik va ijtimoiy aloqalarni saqlash, maktab muhitini reintegratsiyaga tayyorlash, bosqichma-bosqich qaytish, akademik moslashuv, ijtimoiy-psixologik moslashuv, monitoring, pedagogik korreksiya, barqaror reintegratsiya). Ushbu model reintegratsiyani bir martalik tadbir emas, balki diagnostikadan boshlanib, barqaror moslashuvgacha davom etadigan dinamik, individualizatsiyalashgan va qayta aloqa mexanizmiga ega pedagogik tizim sifatida talqin qilish imkonini beradi.

Maqolada reintegratsiyaning samaradorligi faqat o‘quvchining maktabga qaytishi bilan emas, balki uning o‘quv faoliyatida barqaror ishtiroki, tengdoshlari bilan munosabatlarini tiklashi, psixologik xavfsizlikni his qilishi, maktab jamoasiga mansublik hissini qayta shakllantirishi va individual imkoniyatlariga mos akademik rivojlanishni davom ettira olishi bilan belgilanadi. Mualliflik yondashuvida gospital maktab umumta’lim maktabining muqobili emas, balki bolaning uzluksiz ta’lim trayektoriyasini ta’minlovchi va uni asosiy maktabga qaytishga tayyorlovchi pedagogik ko‘prik sifatida talqin qilinadi.

Manbalar

    1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 5-maydagi “Gematologiya, onkologiya, klinik immunologiya, boshqa statsionar va uzoq muddatli ambulator davolanishda bo‘lgan bolalar uchun maktabgacha ta’lim va tarbiya hamda umumiy o‘rta ta’lim berish tizimini joriy qilish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 234-sonli qarori.
    2. H. Vance va C. Eiser. The school experience of the child with cancer. Child: Care, Health and Development. – 2002. – 28-jild, 1-son. –5–19-betlar.
    3. Martinez-Santos, A.-E., Fernandez-De-La-Iglesia, J. C., Sheaf, G., va Coyne, I. A systematic review of the educational experiences and needs of children with cancer returning to school. Journal of Advanced Nursing. – 2021. – 77-jild, 7-son. – 2971–2994-betlar.
    4. Wang, M.-J., Dzifa, K. L., Lei, J., Kan, X., va Zhang, R.-X The experiences of children and adolescents with cancer returning to school: A qualitative meta-synthesis. Journal of Pediatric Nursing. – 2024. – 76-son. –140–149-betlar.
    5. Thompson, A. L., Christiansen, H. L., Elam, M., Hoag, J., Irwin, M. K., Pao, M., Voll, M., Noll, R. B., va Kelly, K. P. Academic continuity and school reentry support as a standard of care in pediatric oncology. Pediatric Blood & Cancer. – 2015. – 62 - jild, 5-son. –805–817-betlar.
    6. Burns, M. A., Fardell, J. E., Wakefield, C. E., Cohn, R. J., Marshall, G. M., Lum, A., Ellis, S. J., Donnan, B., Walwyn, T., Carter, A., Barton, B., va Lah, S. School and educational support programmes for paediatric oncology patients and survivors: A systematic review of evidence and recommendations for future research and practice. Psycho-Oncology. – 2021. –30-jild, 4-son. –431–443-betlar.
    7. Helms, A. S., Schmiegelow, K., Brok, J., Johansen, C., Thorsteinsson, T., Simovska, V., va Larsen, H. B. Facilitation of school re-entry and peer acceptance of children with cancer: A review and meta-analysis of intervention studies. European Journal of Cancer Care. – 2016. – 25-jild, 1-son, –170–179-betlar.
    8. Prevatt, F. F., Heffer, R. W., va Lowe, P. A. (2000). A review of school reintegration programs for children with cancer. Journal of School Psychology. – 2000. –38-jild, 5-son. –447–467-betlar.
    9. Moore, J. B., Kaffenberger, C., Goldberg, P., Oh, K. M., va Hudspeth, R. (2009). School reentry for children with cancer: Perceptions of nurses, school personnel, and parents. Journal of Pediatric Oncology Nursing. – 2009. – 26-jild, 2-son. –86–99-betlar.
    10. Suzuki, L. K., va Kato, P. M. Psychosocial support for patients in pediatric oncology: The influences of parents, schools, peers, and technology. Journal of Pediatric Oncology Nursing. – 2003. –20-jild, 4-son. –159–174-betlar.
    11. World Health Organization. WHO guideline on school health services. – Geneva, 2021.

Maqoladagi kalit so‘zlar

gospital maktab, gospital pedagogika, reintegratsiya, maktabga qaytish, uzoq muddatli davolanish, akademik uzluksizlik, ijtimoiy integratsiya, individual ta’lim rejasi, individual reintegratsiya rejasi, pedagogik qo‘llab-quvvatlash, inklyuziv ta’lim, psixologik moslashuv, tibbiy-pedagogik hamkorlik

Biriktirilgan hujjatlar

Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda Sayt test rejimida ishlamoqda